ΕΛΑΣ: Όλα τα μέτρα και πώς θα εφαρμοστούν – Η Πατριωτική Εισφορά και το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης

Ένα δημοσιονομικό πρόγραμμα συνολικών παρεμβάσεων ύψους περίπου 7,5 δισ. ευρώ, το οποίο αναπτύσσεται σταδιακά την τετραετία 2027–2030, ανακοίνωσε η ΕΛΑΣ, διά στόματος Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη, επιχειρώντας να συνδυάσει αυξημένες κοινωνικές δαπάνες και φορολογικές ελαφρύνσεις με νέα έσοδα από τη φορολόγηση υψηλών εισοδημάτων, μεγάλης περιουσίας, τραπεζών και τυχερών παιγνίων.

Στον ευρύτερο οικονομικό σχεδιασμό της ΕΛΑΣ περιλαμβάνονται παράλληλα δύο ακόμη παρεμβάσεις: η Πατριωτική Εισφορά, με συντελεστή 1% στην καθαρή περιουσία του πλουσιότερου 1% των Ελλήνων και δυνητικά έσοδα περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως, καθώς και η δημιουργία Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης, με στόχο τη συγκέντρωση κεφαλαίων ύψους 12 δισ. ευρώ και επενδυτική δυνατότητα περίπου 25 δισ. ευρώ σε βάθος τετραετίας.

Σύμφωνα με το δημοσιονομικό πρόγραμμα του Τομέα Οικονομικών της ΕΛΑΣ, ο αρχικός διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για την τετραετία υπολογίζεται σε 5,6 δισ. ευρώ, ενώ επιπλέον 2 δισ. ευρώ προβλέπεται να προέλθουν από νέα φορολογικά έσοδα – με την ΕΛΑΣ να κάνει λόγο για «δίκαιη φορολόγηση». Με αυτόν τον τρόπο χρηματοδοτούνται παρεμβάσεις περίπου 7,5 δισ. ευρώ, με την καθαρή δημοσιονομική δαπάνη να περιορίζεται στα 5,5 δισ. ευρώ.

Οι έξι συνεκτικές προτεραιότητες

Το πρόγραμμα αναπτύσσεται γύρω από έξι βασικούς άξονες:

• Δημόσια Υγεία (2,1 δισ. ευρώ)
• Δημόσια Παιδεία (1,4 δισ. ευρώ)
• Εθνική Εγγύηση για το Παιδί (0,9 δισ. ευρώ)
• Ανθεκτικότητα και ισότιμη πρόσβαση (0,5 δισ. ευρώ)
• Φορολογικές ελαφρύνσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις (2.6 δισ. ευρώ)
• «Δίκαιη φορολόγηση» (2,0 δισ. ευρώ).

Αυξήσεις 500 ευρώ στους εργαζομένους της Υγείας

Στον τομέα της Υγείας προβλέπονται παρεμβάσεις με πλήρες ετήσιο κόστος 2,136 δισ. ευρώ.

Κεντρική θέση καταλαμβάνει η μισθολογική μεταρρύθμιση για τους εργαζομένους στη δημόσια Υγεία, με αύξηση 500 ευρώ τον μήνα στις μικτές αποδοχές. Το πλήρες ετήσιο κόστος της παρέμβασης υπολογίζεται σε περίπου 900 εκατ. ευρώ, μαζί με τις εργοδοτικές εισφορές.

Παράλληλα προβλέπεται μηδενική συμμετοχή των ασφαλισμένων στα συνταγογραφούμενα φάρμακα, παρέμβαση που κοστολογείται επίσης στα 900 εκατ. ευρώ ετησίως.

Το τρίτο μέτρο αφορά τη δημιουργία Εθνικής Εγγύησης Φροντίδας για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer, η οποία θα περιλαμβάνει διάγνωση, ημερήσια φροντίδα, κατ' οίκον υποστήριξη και στήριξη των οικογενειακών φροντιστών. Η εθνική χρηματοδότηση υπολογίζεται σε 336 εκατ. ευρώ.

300 ευρώ στους εκπαιδευτικούς και 30.000 μόνιμες προσλήψεις

Στη Δημόσια Παιδεία το πλήρες ετήσιο κόστος των παρεμβάσεων υπολογίζεται σε 1,39 δισ. ευρώ. Προβλέπεται αύξηση 300 ευρώ τον μήνα για μόνιμους και αναπληρωτές εκπαιδευτικούς καθώς και για μέλη ΔΕΠ, με ετήσιο κόστος 840 εκατ. ευρώ.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται επίσης η μονιμοποίηση ή πρόσληψη 30.000 εκπαιδευτικών για την κάλυψη πάγιων αναγκών των δημόσιων σχολείων. Η πρόσθετη δημοσιονομική επιβάρυνση υπολογίζεται σε 150 εκατ. ευρώ, καθώς στην κοστολόγηση προσμετρώνται μόνο οι δύο επιπλέον μήνες αμοιβής σε σχέση με το δεκάμηνο των αναπληρωτών.

Επιπλέον προβλέπεται στήριξη 80.000 φοιτητών που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους, με μέση ετήσια ενίσχυση 5.000 ευρώ και συνολικό κόστος 400 εκατ. ευρώ.

Καθολική προσχολική αγωγή και δωρεάν γεύματα στα δημοτικά

Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελεί η παρέμβαση με τίτλο: «Εθνική Εγγύηση για το Παιδί», με παρεμβάσεις συνολικού πλήρους ετήσιου κόστους 945 εκατ. ευρώ.

Προβλέπεται καθολική προσχολική αγωγή για περίπου 300.000 παιδιά, μέσω της δημιουργίας περίπου 200.000 πρόσθετων θέσεων, με κόστος έως 600 εκατ. ευρώ.

Παράλληλα, προτείνεται δωρεάν σχολικό γεύμα για όλους τους μαθητές των δημόσιων δημοτικών σχολείων, με ετήσιο κόστος 165 εκατ. ευρώ.

Το πρόγραμμα συμπληρώνεται από δημόσια χρηματοδότηση για την πρόσβαση των παιδιών ηλικίας 6 έως 16 ετών σε αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες. Ο συνολικός ετήσιος φάκελος της συγκεκριμένης παρέμβασης ανέρχεται σε 180 εκατ. ευρώ.

Δωρεάν συγκοινωνίες σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη

Στο σκέλος της ανθεκτικότητας και της ισότιμης πρόσβασης προβλέπεται η δημιουργία του «ΕΛΓΑ Νέας Γενιάς», με πρόσθετη χρηματοδότηση 40 εκατ. ευρώ για πρόληψη, ψηφιακή οργάνωση και αντασφάλιση έναντι ακραίων καταστροφών.

Περιλαμβάνεται επίσης η μετατροπή των συμβάσεων 2.300 εποχικών πυροσβεστών από οκτάμηνες σε δωδεκάμηνες, με πρόσθετο ετήσιο κόστος περίπου 15 εκατ. ευρώ.

Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις του συγκεκριμένου άξονα είναι η καθιέρωση δωρεάν αστικών μετακινήσεων στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Η απώλεια εσόδων που θα πρέπει να καλυφθεί από τον κρατικό προϋπολογισμό υπολογίζεται σε 250 εκατ. ευρώ ετησίως – 160 εκατ. για την Αθήνα και 90 εκατ. για τη Θεσσαλονίκη.

Προβλέπεται ακόμη πρόγραμμα ύψους 150 εκατ. ευρώ για μετακίνηση, ενέργεια και βασικά αγαθά για όσους κατοικούν μόνιμα σε οικισμούς κάτω των 1.000 κατοίκων.

ΦΠΑ 6% σε βασικά προϊόντα

Σημαντικό τμήμα του προγράμματος αφορά τις φορολογικές ελαφρύνσεις προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με συνολική πλήρη επίπτωση 2,62 δισ. ευρώ.

Η ΕΛΑΣ προτείνει μείωση του ΦΠΑ στο 6% σε επιλεγμένα βασικά προϊόντα, μεταξύ των οποίων ψωμί, γάλα, ζυμαρικά, ρύζι, ελαιόλαδο, όσπρια καθώς και είδη βρεφικής και γυναικείας υγιεινής. Η απώλεια φορολογικών εσόδων υπολογίζεται σε 400 εκατ. ευρώ.

Προβλέπεται επίσης διπλασιασμός της έκπτωσης φόρου για τα παιδιά στις οικογένειες μισθωτών, με πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος περίπου 830 εκατ. ευρώ.

Για τις επιχειρήσεις προτείνεται κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος στα νομικά πρόσωπα, κόστους 240 εκατ. ευρώ, καθώς και κατάργηση της προκαταβολής φόρου για τις ατομικές επιχειρήσεις, με ταμειακή επίπτωση που υπολογίζεται σε 750 εκατ. ευρώ.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται ακόμη μείωση της προκαταβολής φόρου για τα νομικά πρόσωπα, με μέγιστη ταμειακή επίπτωση 400 εκατ. ευρώ.

Από πού θα έρθουν τα 2 δισ. ευρώ των νέων εσόδων

Για τη χρηματοδότηση μέρους των παρεμβάσεων, η ΕΛΑΣ υπολογίζει πρόσθετα έσοδα περίπου 2,02 δισ. ευρώ από έξι φορολογικά μέτρα.

Στα υψηλά μερίσματα προτείνεται προοδευτική κλίμακα φορολόγησης: 5% έως τις 100.000 ευρώ, 10% για το τμήμα από 100.000 έως 200.000 ευρώ και 15% για το υπερβάλλον ποσό. Τα πρόσθετα έσοδα υπολογίζονται σε 400 εκατ. ευρώ.

Άλλα 300 εκατ. ευρώ εκτιμάται ότι μπορούν να προέλθουν από την αύξηση του συμπληρωματικού συντελεστή στις μεγάλες μη ιδιοχρησιμοποιούμενες ακίνητες περιουσίες νομικών προσώπων άνω του 1 εκατ. ευρώ.

Πρόσθετα έσοδα 150 εκατ. ευρώ υπολογίζονται από την κατάργηση ευνοϊκών φοροαπαλλαγών που αφορούν υψηλά εισοδήματα και μεγάλες περιουσίες.

Το μεγαλύτερο μέρος των νέων εσόδων προβλέπεται να προέλθει από τις τράπεζες. Το σχέδιο προβλέπει ειδική επιβάρυνση που συνδέεται με την απόσβεση του αναβαλλόμενου φόρου και υπολογίζεται με συντελεστή αναφοράς 22% επί κερδών περίπου 4,5 δισ. ευρώ. Στο πρόγραμμα εγγράφονται συντηρητικά έσοδα 900 εκατ. ευρώ.

Ακόμη 240 εκατ. ευρώ προβλέπεται να εισπραχθούν από την ενιαία φορολόγηση κερδών παικτών στα τυχερά παίγνια και την επιβολή ειδικού φόρου στη διαφημιστική και χορηγική δαπάνη των εταιρειών του κλάδου.

Τέλος, προτείνεται επαναφορά στο 0,2% του φόρου χρηματιστηριακών συναλλαγών, από την οποία υπολογίζονται πρόσθετα έσοδα περίπου 30 εκατ. ευρώ.

Η εφαρμογή ανά έτος

Το πρόγραμμα προβλέπει σταδιακή εφαρμογή των μέτρων από το 2027 έως το 2030, ώστε η καθαρή επιβάρυνση να παραμένει εντός του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου κάθε χρονιάς.

• Για το 2027 η καθαρή δαπάνη υπολογίζεται σε 770 εκατ. ευρώ έναντι διαθέσιμου χώρου 800 εκατ. ευρώ.
• Για το 2028 διαμορφώνεται σε 1,28 δισ. ευρώ έναντι 1,3 δισ. ευρώ.
• Για το 2029 σε 1,7 δισ. ευρώ, όσο ακριβώς και ο διαθέσιμος χώρος.
• Για το 2030 σε 1,776 δισ. ευρώ έναντι 1,8 δισ. ευρώ.

Στο τέλος της τετραετίας απομένει, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του προγράμματος της ΕΛΑΣ, συνολικό δημοσιονομικό περιθώριο 74 εκατ. ευρώ.

Στην κοστολόγηση δεν περιλαμβάνονται, μάλιστα, δυνητικά πρόσθετα έσοδα από αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών, ευρύτερη κατάργηση φοροαπαλλαγών, περιουσιολόγιο και ενίσχυση της διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις.

Παράλληλα, στο πρόγραμμα επισημαίνεται ότι όλα τα μέτρα έχουν υπολογιστεί σε βάση πλήρους έτους, χωρίς να αφαιρούνται πιθανές επιστροφές εσόδων στο Δημόσιο μέσω φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, ενώ η εφαρμογή τους προβλέπεται να γίνεται σταδιακά και να ελέγχεται πριν από κάθε επόμενη φάση.

Πατριωτική Εισφορά 1% στον μεγάλο πλούτο

Ξεχωριστή θέση στο οικονομικό σχέδιο της ΕΛΑΣ καταλαμβάνει η πρόταση για την επιβολή μόνιμης Πατριωτικής Εισφοράς στον μεγάλο πλούτο, με το κόμμα να προτείνει ουσιαστικά την εφαρμογή συντελεστή 1% στην καθαρή περιουσία του πλουσιότερου 1% του πληθυσμού.

Σύμφωνα με την επεξεργασία του κόμματος, η οποία επικαλείται στοιχεία της World Inequality Database για το 2024, το πλουσιότερο 1% στην Ελλάδα κατέχει το 24,27% του συνολικού πλούτου, που αντιστοιχεί σε περίπου 201,6 δισ. ευρώ. Με βάση αυτή την εκτίμηση, η επιβολή συντελεστή 1% θα μπορούσε δυνητικά να αποφέρει περίπου 2,02 δισ. ευρώ ετησίως.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην πρόταση: «Το 1% των πιο ισχυρών Ελλήνων θα καταβάλει για τη πατρίδα σε μόνιμη βάση το 1% της αξίας της περιουσίας του, υπό τη προϋπόθεση ότι δε θα καταβάλει άλλη εισφορά που θα αφορά τη περιουσία του και ότι το ποσό αυτό θα είναι ένα κλασματικό υποσύνολο από την απόδοση της αξιοποίησής της.

Βασικό προαπαιτούμενο για την εφαρμογή της πατριωτικής εισφοράς είναι η ολοκλήρωση του περιουσιολογίου: το ενιαίο μητρώο κινητής και ακίνητης περιουσίας κάθε φορολογουμένου, με αυτόματη άντληση από τις βάσεις του Δημοσίου, διασύνδεση με ταμειακά συστήματα, ηλεκτρονικές πληρωμές και τα ευρωπαϊκά μητρώα πραγματικών δικαιούχων, αυστηρή προστασία δεδομένων και αποκλειστική χρήση για φορολογικό έλεγχο».

Ο οδικός χάρτης εφαρμογής προβλέπει από 12 έως 18 μήνες.

Αναλυτικά η προετοιμασία:

Φάση Α΄| Μήνες 1–5: Μελέτη & Χαρτογράφηση

• Ανάθεση ειδικής μελέτης για την Ελλάδα στο EU Tax Observatory, με ρητή απαίτηση για εύρος σεναρίων εσόδων, όχι μία κεντρική εκτίμηση.
• Χαρτογράφηση της πραγματικής κατανομής πλούτου και του αριθμού δυνητικών φορολογουμένων.
• Καταγραφή της φορολογίας που ήδη καταβάλλουν οι υπόχρεοι.
• Έναρξη χαρτογράφησης περιουσιολογίου και μητρώου πραγματικών δικαιούχων (beneficial ownership) για συμμετοχές και περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή.

Φάση Β΄ | Μήνες 1–5 (παράλληλα ή με χρονική επέκταση 3 μηνών): Διόρθωση υφιστάμενης φορολογίας

• Νομοθετικές παρεμβάσεις σε φορολογία, π.χ. φορολογία κληρονομιών/δωρεών, αντικειμενικών αξιών.
• Κατάργηση/περιορισμός αδικαιολόγητων φοροαπαλλαγών.

Φάση Γ΄ | Μήνες 6–10 (έως μήνας 13 βάσει χρονικής επέκτασης): Τεχνικός σχεδιασμός του φόρου

• Αναλυτική κατάρτιση περιουσιολογίου και μητρώου πραγματικών δικαιούχων (beneficial ownership) για συμμετοχές και περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή.
• Οριστικοποίηση ορίου εφαρμογής υψηλού πλούτου (υψηλό) και συντελεστή.
• Κανόνες αποτίμησης μη εισηγμένων στοιχείων, γης, trusts.
• Κανόνες anti-avoidance: μεταχείριση εταιρικών σχημάτων, trusts, offshore δομών.
• Exit tax και αναδρομική ισχύς περιουσιολογίου για αποφυγή αλλαγής έδρας.
• Εξειδίκευση μηχανισμού καταβολής του φόρου σε μη άμεσα ρευστοποιήσιμες κινητές αξίες.
• Μηχανισμός συμψηφισμού με ήδη καταβληθέντες φόρους.

Φάση Δ΄ | Μήνες 6–10 (παράλληλα ή με επέκταση 3 μηνών): Διοικητική & πληροφοριακή υποδομή

• Σύσταση εξειδικευμένης μονάδας μεγάλου κεφαλαίου στην ΑΑΔΕ, με επανενεργοποίηση και ενίσχυση του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών.
• Πληροφοριακό σύστημα δηλώσεων περιουσίας και διασταυρώσεων.
• Ενεργοποίηση συστηματικής διεθνούς ανταλλαγής πληροφοριών.
• Φάση Ε΄ | Μήνες 10–12 (έως μήνας 18 βάσει χρονικών επεκτάσεων): Νομοθέτηση & δοκιμή
• Ψήφιση του νόμου με ενσωματωμένη πιλοτική περίοδο και ρήτρα αξιολόγησης.
• Dry-run: δοκιμαστικές δηλώσεις, αποτιμήσεις, διασταυρώσεις και υπολογισμός υποχρεώσεων σε δείγμα, χωρίς βεβαίωση φόρου.

Φάση ΣΤ΄ | Μήνας 13 (έως μήνας 19 βάσει χρονικών επεκτάσεων): Έναρξη πιλοτικής εφαρμογής

• Πρώτο έτος πραγματικής διοικητικής λειτουργίας.

Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης με επενδυτική ικανότητα 25 δισ. ευρώ στην 4ετία

Ο δεύτερος μεγάλος πυλώνας του σχεδίου αφορά τη δημιουργία του Εθνικού Ταμείου Σύγκλισης, ενός κρατικού επενδυτικού ταμείου κατά τα διεθνή πρότυπα των sovereign wealth funds (όπως την Cassa Depositi e Prestiti στην Ιταλία, την Caisse des Dépôts στη Γαλλία, το National Wealth Fund στο Ηνωμένο Βασίλειο ή το Government Pension Fund of Norway στη Νορβηγία), το οποίο θα αναλάβει την ενεργητική διαχείριση κρατικών περιουσιακών στοιχείων και τη χρηματοδότηση μεγάλων αναπτυξιακών επενδύσεων.

Ο σχεδιασμός προβλέπει τη συγκέντρωση 12 δισ. ευρώ πρωτογενών κεφαλαίων σε τέσσερα χρόνια: 1,5 δισ. ευρώ ετησίως από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, 1 δισ. ετησίως μέσω ανακατεύθυνσης του επενδυτικού κινήτρου της Golden Visa από την αγορά έτοιμων ακινήτων προς το Ταμείο και 500 εκατ. ευρώ τον χρόνο από εθελοντική συμμετοχή μεγάλων ελληνικών επιχειρήσεων.

Με συντελεστή μόχλευσης 2x, η ΕΛ.ΑΣ. εκτιμά ότι το Ταμείο μπορεί να αποκτήσει επενδυτική ικανότητα περίπου 25 δισ. ευρώ μέσα στην πρώτη τετραετία, ενώ σε βάθος δεκαετίας η «δύναμη πυρός» του σε επίπεδο ιδίων κεφαλαίων τοποθετείται πάνω από τα 50 δισ. ευρώ.

Οι επενδύσεις του Ταμείου θα οργανωθούν σε οκτώ στρατηγικούς πυλώνες:

1. Υποδομές, μεταφορές και logistics
2. Ενεργειακή δημοκρατία, ηλεκτρισμός και ύδατα
3. Στέγη και τουριστικές υποδομές
4. Ψηφιακή σύγκλιση και εθνική κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη
5. Αγροδιατροφή, πρωτογενής τομέας και μεταποίηση
6. Εθνική βιομηχανική ανάπτυξη
7. Πολιτισμός ως παραγωγικό και εθνικό κεφάλαιο
8. Επιχειρηματική μεγέθυνση.