Έντεκα χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώνουν τις δυνάμεις τους ζητώντας να σταματήσουν τα «παρεμποδιστικά» βέτο, τα οποία τα τελευταία χρόνια έχουν επανειλημμένα μπλοκάρει την κοινή εξωτερική δράση της Ένωσης. Υποστηρίζουν ότι πρέπει να υπερισχύει η αρχή της ειλικρινούς συνεργασίας, ώστε η αναζήτηση συναίνεσης να οδηγεί σε κοινές αποφάσεις και όχι σε αδιέξοδο.
«Η κουλτούρα συναίνεσης της Ένωσης αποτελεί σημαντικό στοιχείο της νομιμοποίησής της. Ως εκ τούτου, συνεχίζουμε να επιδιώκουμε τη συναίνεση όπου είναι εφικτό», αναφέρουν σε επιστολή τους προς την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας.
«Πρέπει, όμως, να διασφαλίσουμε ότι αυτή η κουλτούρα συναίνεσης προάγει την κοινή δράση αντί να την εμποδίζει – διαφορετικά θα έχουμε νομιμοποίηση, αλλά όχι ισχύ», προσθέτουν.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Την επιστολή υπογράφουν η Αυστρία, η Δανία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Ρουμανία, η Ισπανία και η Σουηδία. Η Γερμανία, το μεγαλύτερο κράτος-μέλος της ΕΕ, έχει πρωτοστατήσει στις εκκλήσεις για μεταρρύθμιση της εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης.
«Η εξωτερική δράση της Ένωσης καλείται να αντιμετωπίσει ένα ριζικά διαφορετικό τοπίο, το οποίο διαμορφώνεται από τον στρατηγικό ανταγωνισμό, την αυξανόμενη αστάθεια και τις προσπάθειες υπονόμευσης της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες», αναφέρει η επιστολή, η οποία εστάλη και στα κράτη-μέλη που δεν την υπέγραψαν.
Σύμφωνα με τους 11, η ικανότητα της ΕΕ να υπερασπίζεται τις αξίες και τα συμφέροντά της εξαρτάται από το κατά πόσο μπορεί να κινητοποιεί γρήγορα και αποτελεσματικά το συλλογικό πολιτικό, οικονομικό και διπλωματικό της βάρος.
Η μετάβαση στην ειδική πλειοψηφία
Βάσει των κανόνων της ΕΕ, η εξωτερική πολιτική διέπεται αυστηρά από την αρχή της ομοφωνίας. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μία χώρα μπορεί ανά πάσα στιγμή να «δέσει τα χέρια» των υπόλοιπων 26 κρατών-μελών.
Αυτό συνέβη επανειλημμένα κατά τη 16ετή θητεία του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν. Πριν χάσει την εξουσία τον Απρίλιο, προκαλούσε συχνά την οργή των Ευρωπαίων εταίρων του, χρησιμοποιώντας το δικαίωμα του βέτο για να εξασφαλίζει παραχωρήσεις και να προωθεί τα συμφέροντά του.
Νωρίτερα φέτος, προκάλεσε πρωτοφανή κρίση όταν μπλόκαρε αιφνιδιαστικά δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, το οποίο είχαν συμφωνήσει οι ηγέτες της ΕΕ, με αφορμή μια άσχετη διαμάχη με το Κίεβο σχετικά με τον πετρελαιαγωγό Druzhba.
Η πρόταση των 11
Οι χώρες που υπογράφουν την επιστολή θέτουν πέντε αρχές, οι οποίες, κατά την άποψή τους, θα πρέπει να καθοδηγήσουν και να ενισχύσουν την κοινή εξωτερική πολιτική της Ένωσης:
- Τήρηση των αρχών της ειλικρινούς συνεργασίας και της αμοιβαίας αλληλεγγύης.
- Ευρύτερη χρήση της εποικοδομητικής αποχής ως εναλλακτικής στο βέτο.
- Αποφυγή σύνδεσης αποφάσεων εξωτερικής πολιτικής με ζητήματα «ουσιαστικά άσχετα» μεταξύ τους.
- Διερεύνηση, στο πλαίσιο των Συνθηκών της ΕΕ, της μετάβασης από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία.
- Παροχή τεκμηριωμένων και ζωτικής σημασίας λόγων για την παρεμπόδιση μιας τέτοιας αλλαγής.
«Το νομικό πλαίσιο και για τις πέντε αρχές βρίσκεται ήδη σε ισχύ. Εναπόκειται αποκλειστικά σε εμάς να τις εφαρμόσουμε στην πράξη και, με αυτόν τον τρόπο, να προωθήσουμε την εξωτερική μας πολιτική», αναφέρει η επιστολή.
Η ενεργοποίηση της λεγόμενης «ρήτρας γέφυρας» (passerelle clause), βάσει του άρθρου 31 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να γίνει η μετάβαση από την ομοφωνία στην ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία, αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο συζήτησης στις Βρυξέλλες και αναδείχθηκε έντονα μετά τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Η μετάβαση θα μπορούσε να εφαρμοστεί κατά περίπτωση και όχι συνολικά.
Οι υποστηρικτές της αναφέρουν ότι θα επιτάχυνε τη λήψη αποφάσεων και θα απέτρεπε τα αδικαιολόγητα βέτο. Οι επικριτές της, ωστόσο, θεωρούν ότι θα υπονόμευε τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Τα μικρότερα κράτη-μέλη θεωρούν το βέτο χρήσιμο (έσχατο) μέσο για την προάσπιση των θέσεων και των συμφερόντων τους απέναντι στα πιο ισχυρά κράτη.
Η «ρήτρα γέφυρας» έχει χαρακτηριστεί «παγίδα-22» (Catch-22), καθώς η μετάβαση από την ομοφωνία στην ειδική πλειοψηφία απαιτεί... ομοφωνία. Αυτό σημαίνει ότι όσοι είναι αντίθετοι, μπορούν να την μπλοκάρουν. Η κοινή επιστολή ζητά «ουσιαστικές» διαβουλεύσεις, ώστε να αντιμετωπιστεί κάθε πιθανή διαφωνία και να επιτευχθεί συμβιβασμός.
Η προσπάθεια μεταρρύθμισης της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ έχει αποκτήσει δυναμική μετά την ήττα του Όρμπαν, την οποία πολλοί θεωρούν μια πολύτιμη ευκαιρία που θα μπορούσε να χαθεί εάν η Μαρίν Λεπέν, ένθερμη ευρωσκεπτικίστρια, κερδίσει τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους.
Η Γερμανία και η Γαλλία έχουν καταθέσει πρόταση που θα ενίσχυε τον ρόλο της Ύπατης Εκπροσώπου, Κάγια Κάλας, αλλά θα την έθετε υπό την άμεση εποπτεία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Με πληροφορίες από Euronews.com
