Μια σχέση μπορεί να γίνει κακοποιητική πολύ πριν εμφανιστεί η σωματική βία. Ο σύντροφος ζητά να ξέρει κάθε της κίνηση, ελέγχει τις συνομιλίες της, δυσφορεί όταν βλέπει φίλους της και θυμώνει όταν του λέει «όχι». Πότε αυτές οι συμπεριφορές συνθέτουν ένα μοτίβο ελέγχου και ποια σημάδια απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή; Η Κατερίνα Ασλάνογλου, ψυχολόγος στο Κέντρο Διοτίμα, που παρέχει εξειδικευμένη υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν έμφυλη βία, εξηγεί στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων πώς αναγνωρίζονται τα πρώιμα σημάδια μιας κακοποιητικής σχέσης και γιατί η περίοδος του χωρισμού μπορεί να είναι κρίσιμη.
Σύμφωνα με την κ. Ασλάνογλου, πρώιμες ενδείξεις μπορεί να είναι:
- Η υπερβολική ζήλια και κτητικότητα, ιδίως όταν συνοδεύονται από την απαίτηση να γνωρίζει ο σύντροφος συνεχώς πού βρίσκεται η γυναίκα και με ποιον.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Η απομόνωσή της από φίλους και οικογένεια και η προσπάθεια να περιοριστούν οι επαφές της με ανθρώπους που εμπιστεύεται.
- Ο έλεγχος του τηλεφώνου και των κοινωνικών δικτύων, η απαίτηση για κωδικούς πρόσβασης ή η παρακολούθηση των επικοινωνιών της.
- Η συστηματική υποτίμηση και απαξίωση, ακόμη και όταν οι προσβολές παρουσιάζονται ως «αστείο».
- Οι απειλές, ο εκφοβισμός και η καταστροφή αντικειμένων, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται ως αντίδραση σε μια διαφωνία ή σε ένα όριο που θέτει η γυναίκα.
- Ο οικονομικός έλεγχος ή η επιβολή οικονομικής εξάρτησης.
- Η παραβίαση των σεξουαλικών ή άλλων προσωπικών της ορίων.
«Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να παρατηρούμε πώς αντιδρά ένας άνθρωπος όταν η σύντροφός του διαφωνεί μαζί του, λέει “όχι” ή θέτει ένα όριο», επισημαίνει η ψυχολόγος. Δεν χρειάζεται να συνυπάρχουν όλα τα παραπάνω, ούτε κάθε μεμονωμένη συμπεριφορά προδικάζει ότι θα ακολουθήσει σωματική βία. Το κρίσιμο, εξηγεί, είναι αν διαμορφώνεται ένα μοτίβο επιβολής και ελέγχου, και αν αυτό κλιμακώνεται. Η διάκριση έχει σημασία, καθώς συμπεριφορές όπως οι συνεχείς κλήσεις, η απαίτηση για διαρκή ενημέρωση ή η έντονη ζήλια μπορεί να παρουσιάζονται ως ενδιαφέρον και αγάπη. «Μια υγιής σχέση μπορεί να αντέξει το “όχι”, τη διαφωνία και την αυτονομία του άλλου. Δεν χρειάζεται φόβο για να διατηρηθεί», υπογραμμίζει η κ. Ασλάνογλου.
Ποια σημάδια συνδέονται με σοβαρότερο κίνδυνο
Για την αξιολόγηση σοβαρότερου κινδύνου, η ψυχολόγος ξεχωρίζει προηγούμενα περιστατικά σωματικής βίας, απειλές ότι ο σύντροφος θα σκοτώσει ή θα τραυματίσει τη γυναίκα, πρόσβαση σε όπλο, καταδίωξη και επίμονη παρακολούθηση, καθώς και παραβίαση περιοριστικών μέτρων. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η γυναίκα προσπαθεί να φύγει από τη σχέση ή έχει μόλις χωρίσει. Αυτή η περίοδος μπορεί να είναι κρίσιμη όταν έχει προηγηθεί έλεγχος, εκφοβισμός ή βία. Οι απειλές, οι επίμονες κλήσεις και οι πιεστικές προσπάθειες επανασύνδεσης μπορεί να αποτελούν συνέχεια της ίδιας συμπεριφοράς ελέγχου. «Αυτό δεν σημαίνει ότι ο χωρισμός προκαλεί τη βία. Η ευθύνη για τη βία ανήκει αποκλειστικά στον δράστη», διευκρινίζει η κ. Ασλάνογλου. Γι’ αυτό, προσθέτει, η προτροπή «απλώς φύγε» δεν είναι επαρκής. Όπου είναι δυνατόν, η αποχώρηση χρειάζεται να σχεδιάζεται με τη βοήθεια εξειδικευμένων υπηρεσιών, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες, αν υπάρχουν παιδιά, το υποστηρικτικό δίκτυο γύρω από τη γυναίκα και πιθανούς κινδύνους μετά τον χωρισμό.
Πάνω από 14.500 καταγγελίες το οκτάμηνο του 2026
Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, από τον Ιανουάριο έως και τον Αύγουστο του 2026 καταγγέλθηκαν στις αρμόδιες αστυνομικές υπηρεσίες 14.519 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και πραγματοποιήθηκαν 8.920 συλλήψεις για σχετικά αδικήματα.
Το ίδιο διάστημα, 14.978 πρόσωπα καταγράφηκαν ως δράστες αδικημάτων του νόμου περί ενδοοικογενειακής βίας: 11.950 άνδρες και 3.028 γυναίκες. Παράλληλα, από την έναρξη λειτουργίας του Panic Button, τον Μάρτιο του 2023, έως τις 31 Αυγούστου 2026, στην εφαρμογή είχαν εγγραφεί 15.113 γυναίκες και 1.470 άνδρες, ενώ είχαν αποσταλεί 2.935 αυτοματοποιημένα μηνύματα προς την αστυνομία ύστερα από ενεργοποίησή της. Τα στοιχεία αφορούν περιστατικά που έφτασαν στις αρχές και δεν αποτυπώνουν από μόνα τους τη συνολική έκταση της βίας.
Η κ. Ασλάνογλου τονίζει ότι μια γυναίκα δεν χρειάζεται να περιμένει να υποστεί σωματική βία για να ζητήσει υποστήριξη. Εξίσου σημαντικό είναι το περιβάλλον της να την ακούσει χωρίς να την αμφισβητήσει ή να τη ρωτήσει «γιατί δεν φεύγεις;». Η απομόνωση, η οικονομική εξάρτηση, η ύπαρξη παιδιών και ο φόβος για το τι θα ακολουθήσει μπορούν να περιορίζουν σημαντικά τις επιλογές της. «Η παραμονή σε μια κακοποιητική σχέση δεν αποτελεί συναίνεση στη βία», υπογραμμίζει.
Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, οι πολίτες μπορούν να καλέσουν το 100 ή, αν δεν μπορούν να μιλήσουν, να στείλουν SMS στον ίδιο αριθμό με τη διεύθυνσή τους, το ονοματεπώνυμό τους και το είδος της ανάγκης. Η γραμμή SOS 15900 παρέχει υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν βία, όλο το εικοσιτετράωρο.
