Το 1952 ο Αμερικανός πρόεδρος Αϊζενχάουερ στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του, τόνισε τους κινδύνους από το στρατιωτικο-βιομηχανικό πλέγμα, που επιβάλει τους εξοπλισμούς με κριτήριο το κέρδος. Σαν πρώην στρατηγός και διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων που αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία κάτι ήξερε.
Ο Πρώσος στρατιωτικός και θεωρητικός του πολέμου Κλαούζεβιτς έλεγε ότι «πόλεμος είναι σαν τον χαμαιλέοντα». Αλλάζει μορφές συνέχεια λόγω της αλλαγής της τεχνολογίας, της οργάνωσης και της τακτικής αλλά η ουσία του πολέμου δεν αλλάζει. Την καθορίζει η πολιτική.
Αν η πολιτική είναι ιμπεριαλιστική και ο πόλεμος θα είναι κατακτητικός και ιμπεριαλιστικός. Αν η πολιτική είναι αμυντική και ο πόλεμος θα είναι αμυντικός.
Αν η πολιτική είναι απελευθερωτική και ο πόλεμος θα είναι απελευθερωτικός και δίκαιος.
Το ίδιο οι εξοπλισμοί. Αν προέχει η προστασία της κυριαρχίας της χώρας τα όπλα επιλέγονται με ανάλογα κριτήρια. Αν επιβάλλονται τα συμφέροντα ισχυρών κρατών τα όπλα επιλέγονται ώστε να εξυπηρετούν πολεμικές επιχειρήσεις σε μεγάλες αποστάσεις και εναντίον μακρινών και ισχυρών αντιπάλων.
Αν οι πολεμικές βιομηχανίες, με τις κυβερνητικές διασυνδέσεις τους, θέλουν γρήγορο και μεγάλο κέρδος, θα επιβάλουν ακριβά όπλα που θα κατασκευάζονται στις υπάρχουσες υποδομές, για να μη ξοδέψουν επιπλέον χρήματα.
Ειδικά στην Ευρώπη, που υστερεί σε δαπάνες έρευνας, σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα και υπάρχει η ψευδαίσθηση ότι η πολεμική βιομηχανία θα δώσει ώθηση στη γενικότερη παραγωγικότητα, δόθηκαν 800 δις από την Ε.Ε. για όπλα και πυρομαχικά που εξυπηρετούν άμεσα τις ανάγκες της Ουκρανίας αλλά επιβαρύνουν χωρίς λόγο τους προϋπολογισμούς των κρατών, με μόνους κερδισμένους τους κατασκευαστές πολεμικού υλικού, κύρια της Γερμανίας και της Γαλλίας.
Οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ την περίοδο 2018-2021 υπέγραψαν συμβάσεις για κατασκευή πολεμικού υλικού αξίας 132 δις δολ. Την επόμενη περίοδο 2022-2025 (μετά την εισβολή στην Ουκρανία) οι συμβάσεις ανέβηκαν στα 358 δις, δηλ. αύξηση 171 %.
Την περίοδο 2018-2021 δόθηκαν για κατασκευή πυροβόλων 3 δις. Την περίοδο 2022-2025 δόθηκαν 29 δις.
Αντίστοιχα, την πρώτη περίοδο για αντιαεροπορικά 7 δις και την δεύτερη 51 δις.
Για τεθωρακισμένα οχήματα την πρώτη περίοδο 17 δις και την δεύτερη 77 δις.
Για δορυφόρους επιτήρησης την πρώτη περίοδο 4 δις και την δεύτερη 8 δις.
Μόνο το 2025 η Γερμανία ξόδεψε για παραγγελίες όπλων 28,4 δις, το 2024 12,8 δις, το 2023 32,5 δις και το 2022 23 δις (το 2021 η ίδια χώρα ξόδεψε 10,5 δις).
Συνολικά οι ευρωπαϊκές νατοϊκές χώρες ξόδεψαν για νέους εξοπλισμούς το 2025 110 δις ενώ οι συνολικές αμυντικές δαπάνες ήταν 636 δις δολ.
Την περίοδο 2022-2025 οι Ευρωπαίοι του ΝΑΤΟ υπέγραψαν συμβάσεις για όπλα αξίας 358 δις δολ., αύξηση 132 δις σε σχέση με την περίοδο 2018-2021. Εξ αυτών το 53% δόθηκε σε Ευρωπαίους προμηθευτές και το 36% (περισσότερο από 90 δις) στους Αμερικανούς αλλά και 40 δις στη Ν. Κορέα.
Η Ελλάδα υλοποιεί ένα μακροπρόθεσμο 12ετές εξοπλιστικό πρόγραμμα συνολικού ύψους 25 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Συγκριτικά, οι αμερικανικές αμυντικές δαπάνες για το 2026 είναι 1 τρις και ζητήθηκε η αποδέσμευση επιπλέον 500 εκατομ.
Πριν λίγες μέρες το Dnews αναδημοσίευσε άρθρο του «Ριζοσπάστη» με πηγές Reuters, σύμφωνα με το οποίο ο Αμερικανός υπουργός Πολέμου Χέγκσεθ, ανακοίνωσε τη συγκρότηση διοίκησης ρομποτικών συστημάτων με χρήση τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία θα αποφασίζουν αυτόνομα. Το τανκ δεν θα το οδηγεί άνθρωπος και τα αεροπλάνα πιλότος, κάτι όπως τα σημερινά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Στην Ουκρανία δοκιμάζονται ήδη αμερικανικοί ρομποτικοί «στρατιώτες» για αποστολές αναγνώρισης.
Η Κίνα ήδη από το 2024 κυριαρχεί στα ρομποτικά βιομηχανικά συστήματα με το 50% παγκόσμια. Είναι προφανές ότι παρόμοια συστήματα δοκιμάζονται και στις κινεζικές ένοπλες δυνάμεις.
Το μελλοντικό πεδίο μάχης θα κυριαρχείται από μη επανδρωμένα χαμηλά ιπτάμενα συστήματα με δυνατότητα μεταφοράς μέχρι 160 κιλών που θα μεταφέρουν πολυβόλα ή αντιαρματικά. Δεν θα υπάρχουν δεσμεύσεις από γεωγραφικά ή τεχνητά εμπόδια (χαράδρες, θάλασσες, ναρκοπέδια) και θα μπορούν να είναι το πρώτο κύμα σε επιθέσεις, αποβάσεις κλπ.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έδωσε τη δυνατότητα στους Αμερικανούς στους βομβαρδισμούς του Ιράν να στοχεύουν 1.000 στόχους το 24ωρο από 20 στρατιωτικούς ενώ στον πρώτο πόλεμο του Κόλπου το 1991 μπορούσαν να στοχεύσουν μόνο 100 και χρειάζονταν 2.000 στρατιωτικοί.
Το ότι το 10% αποτύγχανε και οι βόμβες πήγαιναν σε σχολεία και νοσοκομεία θεωρήθηκε «αποδεκτή» παράπλευρη αστοχία!!!
Η ευρωπαϊκή εμμονή σε αναβαθμισμένα παλαιά συστήματα δεν είναι αθώα. Εξυπηρετεί την ταχεία είσπραξη πολλών δισεκατομμυρίων από τις πολεμικές βιομηχανίες, κύρια της Γερμανίας.
Η έλλειψη αντίδρασης από τους στρατιωτικούς καταδεικνύει ότι όταν βαλτώνει ένα κοινωνικό σύστημα επηρεάζει όλους τους τομείς, προκαλεί δε στασιμότητα στην καινοτομία και την έλλειψη κάθε τι καινούργιου.
Το ίδιο γίνεται με τους εξοπλισμούς στην Ελλάδα. Το «φτηνό» μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό από το «ακριβό» αλλά δεν δημιουργεί εντυπώσεις, δεν εξυπηρετεί τα κυκλώματα του εμπορίου όπλων και δεν δίνει τη δυνατότητα «καλών σχέσεων» με τους «συμμάχους».
Οι λαοί της Ευρώπης πληρώνουν για αμφίβολης επιχειρησιακής χρησιμότητας εξοπλισμούς για να διατηρείται μια επικίνδυνη ένταση που σπρώχνει τους λαούς στη φτωχοποίηση και στον πόλεμο.
Πηγές: Military Balance, International Institute for Strategic Studies/The Defence of Europe/Sep. 2026.
(Ο Ν. Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
